Doelgroepenanalyse

Een krachtenveldanalyse kan het relatiepatroon tussen de belangrijkste actoren in het krachtenveld en hun houding tegenover het project of proces in kaart brengen. Het gaat hierbij om belangen, macht, mede- en tegenstanders en persoonlijke relaties. Een dergelijke analyse kan bij het begin van een project worden uitgevoerd maar ook wanneer er tijdens het proces zich belangrijke wijzigingen voordoen, kan het wenselijk zijn om een analyse opnieuw uit te voeren. De belangrijkste stappen in zo'n analyse staan hieronder beschreven:

1. Wie zijn de actoren?

Bij de analyse wordt een lijst opgesteld van de belanghebbenden bij het project. Deze lijst moet beperkt blijven om het proces werkbaar te houden. Hiervoor kan een overzicht worden gemaakt aan de hand van de volgende indeling:

• sectoren, afdelingen die capaciteit leveren
• bestuurlijk betrokken wethouder en ambtelijk opdrachtgever
• projectteamleden
• commissie en raadsleden, wethouders, centrale stad, betrokken stadsdelen
• maatschappelijke organisaties
• ongeorganiseerde belangen/burgers/publieke opinie

2. Typering van de actoren

Vervolgens wordt een typering van de actoren gemaakt. Hierbij zijn drie vragen van belang:

Welke rol speelt de actor vanuit zijn functie in het beleidsveld (feitelijk)?

Om de feitelijke positie van de actoren inzichtelijk te maken kan de volgende indeling behulpzaam zijn:

Feitelijke rol/positie van actoren in het beleidsveld
Beslissers	Het orgaan dat de uiteindelijke verantwoordelijkheid draagt voor (het verloop van) het besluitvormingsproces
Beïnvloeders	Partijen die een belangrijke rol spelen in het beïnvloeden (direct/indirect advies) van de (mede-)beslissers, bijvoorbeeld intermediare organisaties, belanghebbenden, kennisdragers zoals bijvoorbeeld ENFB
Gebruikers	Degenen die uiteindelijk gebruik maken van de uitkomsten van het project of die geconfronteerd worden met de uitkomsten ervan.
Toeleveraars	Degenen die mensen, middelen of deskundigheid beschikbaar stellen voor het voorbereiden en realiseren van het project. De lijnsectoren- en afdelingen.
Uitvoerders	Degenen die het beleid daadwerkelijk voorbereiden en uitvoeren. Het projectteam.
Burgers	Voor deze partij is de afstand tot het bevoegd gezag het grootst. Als de lobby van de intermediaire organisaties niet werkt in het besluitvormingsproces, hebben zij vaak geen andere weg dan de inspraak en beroep.

Welke rol zou de actor in het beleidsproces moeten spelen?

Wie in welke fase betrokken moet worden, hangt af van het doel daarvan. Ook de wijze waarop de verschillende actoren worden betrokken bij het interactieve project, is afhankelijk van het interactiedoel.

Gewenste rol van actoren in het project
Meeweten	Actoren die worden geïnformeerd over de voortgang en de besluitvorming in het project.
Meedenken	Actoren die worden geconsulteerd gedurende het project.
Meewerken	Actoren die actief betrokken zijn bij het uitwerken van problemen en/of het uitproberen van oplossingen.
Meebeslissen	Actoren die uiteindelijk de beslissing nemen.

Welke rol wil de actor zelf spelen in het proces?

N.B. sommige actoren die een rol kunnen spelen, willen dat helemaal niet.

3. Relatieanalyse

Een relatieanalyse kan belangrijke informatie opleveren. De analyse geeft niet alleen inzicht in relaties tussen partijen maar ook in de aard van deze relaties en de richting van de contacten. Het geeft inzicht in mogelijke gelegenheidscoalities, dat wil zeggen partijen die in principe ‘tegenstanders’ zijn maar die zich voor een concreet issue weten te verenigen. Het expliciteren van netwerken biedt inzicht in de mogelijke veranderpunten, zoals lacunes of juist overbodige relaties, het ontbreken van relaties tussen stadsdeel met belangrijke partners.