Interactiedoelen

Waarom doen we het?

Interactief werken doe je niet zonder reden. Toch is het vaak niet eenvoudig om de eigenlijke motivaties en doelen helder te krijgen. Verschillende partijen kunnen verschillende redenen hebben om deel te nemen aan een interactief proces. Een wethouder wil zich bijvoorbeeld misschien profileren als 'moderne bestuurder', zijn ambtenaren willen mogelijke oplossingen verkennen met betrokkenen, raadsleden willen het draagvlak peilen en bewoners willen misschien alleen hun belang behartigen. Als we ervan uit gaan dat het doel de middelen bepaalt, is het dus van belang bij het inzetten van een interactief proces om goed door te vragen wat de doelen zijn van de raad en het DB en deze helder te communiceren naar alle betrokkenen. Zodat iedereen weet wat hij kan en mag verwachten van de uitkomsten van het interactieve proces.

Kennis en draagvlak

Een van de uitgangspunten van interactief werken is dat burgers ervaringsdeskundigen in hun eigen buurt zijn. Zij hebben daardoor vaak waardevolle aanvullende kennis voor beleidsmakers. Ook het benutten van de creativiteit van burgers is iets waarvan beleid beter kan worden. Interactief werken kan daarnaast het draagvlak voor (impopulaire) maatregelen vergroten. Wanneer mensen zelf betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van een besluit of beleid, hebben zij hun overwegingen en ideeën mee kunnen geven en zelf kennis kunnen nemen van de overwegingen van anderen. Er kan dan meer begrip ontstaan voor de finale politieke afweging. Het benutten van kennis en creativiteit in de samenleving en het verwerven van draagvlak door mensen bij het maken van beleid te betrekken gaan vaak hand in hand. Het blijft echter belangrijk om helder aan te geven wat precies het interactiedoel van een proces is. Voor alleen 'draagvlak kweken' zal je namelijk weinig mensen enthousiast krijgen!

Voorbeelden van interactiedoelen

Verkenning van problemen: het verkrijgen van inzicht in de wereld van de betrokkenen en het opdoen van nieuwe inzichten en ideeën. Ook het helder krijgen van een probleem valt hier onder.

Verkenning van oplossingen: verschillende oplossingsmogelijkheden met daarbij een onderbouwing worden in beeld gebracht. Dit interactiedoel is niet gericht op het verkrijgen van overeenstemming maar richt zich in eerste instantie op het in beeld brengen van de verschillende mogelijkheden.

Meningsvorming in beperkte kring: het verkrijgen van een gedeelde oordeelsvorming en actieve steun van een paar cruciale partijen (belangengroepen, deskundigen, omwonenden).

Meningvorming in brede kring: er is sprake van een discussievraag die een breed publiek aanspreekt. Er is sprake van een publieke discussie. Het gaat om het verwerven van brede actieve steun.

Samen beleid maken: er is sprake van een werkgroep of projectgroep waarin alle betrokken partijen deelnemen. Zij bepalen zelf de werkwijze binnen harde randvoorwaarden. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om het uitwerken van beleidsrichtingen.

Bepalen van het doel

Het bepalen van het doel hangt nauw samen met de aard van het project. Indien er sprake is van een complex project waarin veel tegenstrijdige belangen meespelen zal het interactieve proces vaak gericht zijn op het inventariseren van meningen en het verkennen van oplossingsrichtingen. De kwaliteit van de geleverde inbreng en de daaraan ten grondslag liggende argumenten staat centraal. Van minder belang is hoeveel mensen een bepaald idee dragen en of het deelnemersveld representatief is.
Als het gaat om het uitwerken van beleidkeuzes en het aantal betrokkenen en hun belangen overzichtelijk zijn, is het interactiedoel vaak gericht op het creëren van draagvlak voor de beleidskeuzes. Van groot belang is dat alle betrokkenen aan het proces mee (kunnen) doen. Dat men het eens wordt staat voorop, minder belangrijk is wat er precies wordt afgesproken al dient met zich natuurlijk wel te houden aan de vooraf gestelde randvoorwaarden.

Doelen per fase

Tijdens het proces kan het interactiedoel wijzigen. Zo kan tijdens de definitiefase het interactiedoel inventarisatie/probleemverkenning zijn, terwijl tijdens de ontwikkelingsfase het interactiedoel verkennen van oplossingsrichtingen kan zijn. Ook kan er voor worden gekozen om tijdens een bepaalde fase wel en tijdens een andere niet interactief te werken. Het kan voorkomen dat er sprake is van meerdere doelen tijdens een bepaalde fase. Waar echter voor opgepast dient te worden is dat het te allen tijde duidelijk is om welke doelen het gaat. Het is wenselijk het aantal doelen per fase beperkt te houden. Dit voorkomt dat er verkeerde verwachtingen ontstaan bij de deelnemers aan het interactieve proces.

Vaak voorkomende doelen tijdens de verschillende fases van een project:

Fase	Doel(en)
Oriëntatiefase	-
Definitiefase	Inventarisatie/probleemverkenning
Ontwikkelingsfase bij fysieke projecten	Verkennen van oplossingsrichtingen
Ontwikkelingsfase bij beleidsprojecten	Verkennen van oplossingsrichtigen/Meningsvorming/Draagvlak creëren
Uitwerkingsfase	Meningsvorming/Draagvlak creëren/Samen beleid maken
Realisatiefase	Samen beleid uitvoeren/Draagvlak creëren